سياره شناسي

اگر در گذشته با چشم یا از درون تلسكوپ اطلاعات كلی درمورد سیارات به دست می‌آوردند، لیكن امروزه با سفر سفینه‌ها به نزدیكی سیارات و بررسی همه جانبه آنان امكان مقایسه سیارات از نظر شكل ظاهری، چگونگی ساختمان داخلی جو، جاذبه و … فراهم شده است.
مثلاً سیارات به دو گروه خاكی و گازی تقسیم می‌شوند و یا از نظر اندازه به دو دسته سیارات كوچك و سیارات بزرگ تقسیم می‌گردند. برخی از سیارات از قمرهای بسیار بزرگی برخوردار هستند و برخی دیگر دارای جو هستند.
سیاره‌شناسی مقایسه سعی دارد، ارتباطی بین فواصل سیارات از خورشید بدست آورد. شناخت سیارات از نظر مشابهت‌ها و تفاوتهای آنها ما را كمك می‌كند تا دنیاهای گوناگونی را بشناسیم و ارتباط آنها را با یكدیگر دریابیم.
روش دیگر شناخت تك‌تك اجزاء در یك سیستم و مجموعه است، در این نگاه به هر یك از سیارات و دیگر اجزاء منظومه شمسی توجه می‌كنیم.

اين قسمت زمين

سومین سیاره از خورشید زمین یا ارض است كه ما سیاره‌نشینان بر آن زندگی می‌كنیم، این سیاره از دور به رنگ آبی دیده می‌شود. این سیاره از نظر قطر و جرم همچنین سیاره را از نظر فاصله سومین سیاره محسوب می‌شود. بطور متوسط ۱۵۰ میلیون كیلومتر از خورشید فاصله دارد. این سیاره در یك مدار بیضی شكل در مدت ۳۶۵ روز و ۶ ساعت یكبار دور خورشید می‌چرخد و یك شبانروز آن نزدیك به ۲۴ ساعت طول می‌كشد.
زمین دارای حركات دیگری هم هست. این سیاره همچون سیارات زهره و مریخ دارای جو است ، (۵/۱ اكسیژن و ۵/۴ نیتروژن در جو این سیاره)، و وجود حیات را برای گیاهان و حیوان و انسان فراهم كرده است.
بیش از ۳/۲ زمین را آب فرا گرفته و ۳/۱ آن را خشكی‌ها به صورت قاره تشكیل شده‌اند. بر روی خشكی‌ها رشته كوهها و نواحی پست جلگه‌ای فراوان دیده می‌شود. مرتفع‌ترین نقطه خشكی نزدیكی ۹ كیلومتر از سطح دریا بلندتر است و عمیق‌ترین قسمت دریاها در مجاور جزایر فیلیپین در اقیانوس آرام است عمق این ناحیه حدود ۱۱ كیلومتر از سطح دریاست.
در اطراف زمین یك قمر به نام ماه وجود دارد كه در فاصله حدود ۳۸۰ هزار كیلومتری از آن قرار گرفته است و هر ۵/۲۹ روز یك بار یك دور، دور زمین می‌چرخد.
زمین در اطراف خود یك میدان ضعیف مغناطیسی دارد كه عقربه‌های مغناطیسی نسبت به آن حساس است. از میلیون‌ها سال پیش كه انسان بر روی زمین استقرار پیدا نمود، تحولات زیادی در سطح زمین حاصل شد و زندگی متنوع و در عین حال پیش رفته‌ای پیدا كرده است.
وجود جو با فشار یك آتمسفر در اطراف زمین، ریزشهای جوی و حداقل دما (۷۰ـ و حداكثر ۶۰+ سانتیگراد)، تنوع خاصی به این سیاره بخشیده كه این سیاره را از هر جهت بین سیارات دیگر ممتاز ساخته است.
مهمتر از همه وجود انسان كه در هیچیك از سیارات دیگر ظهور پیدا نكرده بر استثنایی بودن این سیاره افزوده است.
ویژگیهای زمین
سیاره زمین با قطر ۱۲۷۵۰ كیلومتر سیاره نسبتاً كوچك محسوب می‌شود خورشید در یكی از كانون‌های مدار بیضی شكل زمین بطور متوسط در فاصله ۱۵۰ میلیون كیلومتری قرار گرفته است.
زمین دارای حركات چندگانه‌ای است كه از مهمترین آنها عبارتست از حركت انتقالی زمین به دور خورشید، سرعت این حركت زمین در مدار بیضی شكل خود به دور خورشید یكسان نبوده و در نزدیكی خورشید به سرعت انتقالی زمین افزوده می‌شود. از اثرات این حركت ایجاد یكسال شمسی، شكل گرفتن فصول مختلف و تغییر ظاهری چهره آسمان شب در طول سال است. بدین معنی كه در هر فصلی از سال یك سری از صورت‌های فلكی در آسمان شب زمین ظاهر می‌شود. مدت این چرخش ۲۵/۳۶۵ روز است و سرعت زمین در این مدار ۳۰ كیلومتر بر ثانیه است.
حركت وضعی، حركت مشخص دیگر زمین است كه به دور محور شمالی، جنوبی آن صورت می‌گیرد، مدت این چرخش ۲۳ ساعت و ۵۶ دقیقه و ۴ ثانیه است كه فاصله ۲ طلوع خورشید یا ۲ غروب متوالی آن است. بر اثر این حركت شب و روز پدید می‌آید، اگر بگوییم زمین در هر ۲۴ ساعت یكبار به دور خود می‌چرخد (۳۶۰ درجه) می‌توان گفت كه زمین در هر ساعت ۱۵ درجه حول خود می‌چرخد گرچه این چرخش را ما حس نمی‌كنیم ولی می‌توانیم از جابجا شدن خورشید و ستارگان به دور زمین در هر شبانه‌روز به وجود آن پی ببریم. به عبارت دیگر خورشید در آسمان هر ساعت ۱۵ درجه جابجا می‌شود و یك تنوع مطلوب در زندگی آدمی است كه بشر از این راه توانسته است زمان‌سنج یا ساعت را بسازد. چرخش زمین سبب پیدایش شب و روز می‌شود و از دیگر حركات زمین كه البته در زندگی ما خیلی محسوس نیست، حركت زمین به همراه خورشید و دیگر سیارات در میان خوشه محلی ستارگان است. سرعت این حركت ۲۰ كیلومتر در ثانیه است.
اطراف زمین را جوی به قطر صدها كیلومتر احاطه كرده است. این جو از خطرات برخی از اشعه‌های خطرناك خورشید حفظ می‌كند، علاوه بر آن امكان تنفس را برای موجودات زنده فراهم می‌نماید. جلوی سقوط شهاب سنگها را به زمین می‌گیرد. این جو خود ناشی شده از مقدار زیادی خروج گازهای گوناگون كه میلیون‌ها سال قبل به صورت آتشفشان‌های فراوان در روی زمین ایجاد شده‌اند. پیدایش برخی از گیاهان و ایجاد عمل فتوسنتز و بوجود آمدن اكسیژن امكان پیدایش و بقای موجودی مانند انسان را فراهم كرده است.
بارش‌های شدید جوی در گذشته دور علاوه بر تغییر چهره زمین بر اثر عمل فرسایش آبهای روان، دریاها و اقیانوسها را در سطح زمین سبب گشته است. چرخش آب در طبیعت نیز موجب گسترش حیات در تمامی این سیاره شده است برخلاف سیارات دیگر منابع عظیم آب در سطح سیاره ایجاد شده و اقیانوسهای متعددی پدیدار شده‌اند. از یكسان نتابیدن خورشید به بخش‌های مختلف این سیاره دما در سراسر آن از قطب شمال تا قطب جنوب آن به تدریج تغییر می‌كند بطوری كه در استوا دما به شدت بالاست و در نواحی قطبی سراسر سال یخبندان است.
زمین در اطراف خود یك میدان جاذبه نسبتاً قوی دارد كه با همین قوه ماه را در اطراف خود نگه می‌‌دارد. برای فرار از میدان جاذبه زمین باید هر جسمی حداقل ۱۱ كیلومتر در ثانیه سرعت پیدا كند تا بتواند كه بر روی زمین برنگردد.
وجود این نیروی جاذبه سبب نگهداری آبها در اطراف زمین، حفظ و نگهداری جو و دیگر موجودات بر سطح زمین می‌شود. علاوه بر این میدان، میدان مغناطیسی نسبتاً ضعیفی در اطراف این سیاره وجود دارد كه اجازه نمی‌دهد ذرات باردار و پرانرژی خورشید به سطح زمین برسد، بلكه جذب قطبین مثبت و منفی زمین می‌گردند.
قطبین شمال و جنوب زمین با قطبین مغناطیسی آن منطبق نیست، بلكه در نزدیكی یكدیگر قرار دارد، میدان مغناطیسی زمین را معلول جریانهای آهن مایع در هستة زمین می‌دانند. از این میدان و قطب‌نما برای حركت در دریا كه دریانوردان پیشتر از آن استفاده می‌كردند. از اثرات مهم ماه بر زمین ایجاد جزر و مدر در سطح دریاهای زمین است كه جاذبه ماه موجب آن است، هرچند سال یكبار ماه در مقابل خورشید قرار می‌گیرد  و برای زمینی‌ها یك خورشیدگرفتگی یا كسوف ایجاد می‌كند. ممكن است زمین نیز بر اثر ایجاد سایه خود بخشی یا همه ماه را بپوشاند كه در این حالت ماه گرفتگی یا خسوف حاصل می‌شود.
ماه چون از خود نوری ندارد ممكن است بخش‌هایی از نیمكره تاریك آن در مقابل ما قرار گیرد. با جابجایی ماه به دور زمین گاهی مقدار بیشتری از سطح روشن ماه را می‌بینیم و گاهی قسمت كمتری از آن را، بنابراین ماه از حالت باریك هلالی تا قرص كامل خود را طی شبهای متوالی به چشم ما می‌رساند.
مهمترین پدیده، در سطح زمین پیدایش حیات بخصوص انسان است . انسان به عنوان یك موجود هوشمند كه تاكنون نظیر آن در هیچ جای دیگر منظومه شمسی و كیهان یافت نشده تغییرات زیادی را در سطح سیاره زمین ایجاد نموده است.
انسان به كمك قوه تفكر خود به اكتشافات و اختراعات زیادی دست یافته است و در عین حال خود را متعهد به آفریدگار این جهان می‌داند.

افزودن دیدگاه